Thuốc Nam, thuốc Bắc khi được sử dụng đúng cách, đúng bệnh và có chỉ định từ thầy thuốc chuyên môn có thể mang lại lợi ích hỗ trợ điều trị. Nhưng thực tế hiện nay, nhiều người dân lạm dụng thảo dược không rõ nguồn gốc, tin theo lời truyền miệng hoặc quảng cáo trên mạng, dẫn đến tổn thương gan nặng nề, thậm chí suy gan cấp và tử vong.
Nguy hiểm từ “thuốc mát gan”, “thuốc bổ gan” trôi nổi
Các loại “bài thuốc gia truyền”, “thuốc lá rừng”, “thuốc Đông y dân tộc” đang được quảng cáo tràn lan với những lời khẳng định như “giải độc gan tận gốc”, “hỗ trợ điều trị viêm gan không cần tây y”. Người dân vì tâm lý chuộng tự nhiên, ngại dùng thuốc tây mà tự ý sử dụng những sản phẩm không nhãn mác, không kiểm định, không rõ thành phần.
Nhiều loại thuốc trong số này có thể chứa:
- Độc tố tự nhiên từ cây cỏ
- Tồn dư hóa chất, kim loại nặng trong quá trình trồng trọt
- Nấm mốc sinh độc tố (aflatoxin) gây hoại tử tế bào gan
- Corticoid, paracetamol bị pha trộn trái phép để tạo cảm giác “hiệu quả nhanh”
Tất cả những yếu tố trên đều có thể gây hại gan nghiêm trọng, đặc biệt với người có sẵn bệnh lý gan.
Suy gan cấp – diễn tiến nhanh, khó lường
Suy gan cấp là tình trạng gan mất chức năng chỉ trong thời gian ngắn (vài ngày đến vài tuần). Triệu chứng thường gặp:
- Vàng da, vàng mắt, mệt lả, chán ăn, buồn nôn
- Rối loạn đông máu: chảy máu chân răng, bầm tím, rong kinh
- Lú lẫn, hôn mê gan, phù não
Nếu không được điều trị tích cực tại bệnh viện, bệnh nhân có thể nhanh chóng rơi vào suy đa tạng và tử vong.
Thực tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình
* Bệnh nhân nữ 42 tuổi, không có tiền sử bệnh gan, không uống rượu, không dùng thuốc điều trị mạn tính. Sau 3 tháng dùng “thuốc mát gan, bổ gan” dạng thang sắc, được mua qua mạng xã hội, do một người quen giới thiệu. Loại thuốc này được quảng cáo là “giải độc gan, phòng ngừa nóng gan, tiêu mụn, mát máu”, gồm nhiều loại rễ cây, lá cây phơi khô, không nhãn mác, không rõ thành phần. Bệnh nhân dùng liên tục mỗi ngày 1 thang, kéo dài suốt 3 tháng, cảm thấy khỏe và ăn ngon miệng trong thời gian đầu. Khoảng 2 tuần trước vào viện bệnh nhân xuất hiện: Mệt mỏi nhiều, vàng da, vàng mắt rõ, tiểu sẫm màu. → nhập viện trong tình trạng vàng da nặng; được làm xét nghiệm có kết quả men gan tăng gấp hàng chục lần (AST/ALT > 3500/ 1900 UI/L ), PT kéo dài, tiểu cầu giảm nhẹ, Bilirubin toàn phần tăng cao (150 µmol/l).
Bệnh nhân được chẩn đoán: Suy gan cấp nghi do độc tính từ thảo dược không rõ nguồn gốc. Sau gần 10 ngày điều trị tích cực, tình trạng bệnh nhân cải thiện dần, chức năng gan bắt đầu hồi phục
* Bệnh nhân nam 58 tuổi, có viêm gan B, tự ý uống thuốc Nam “trị viêm gan” không rõ nguồn gốc trong 2 tháng → Bệnh nhân xuất hiện tình trạng vàng da, mệt lả, buồn nôn, chảy máu chân răng, các mảng bầm tím ở tay.
Xét nghiệm ghi nhận men gan rất cao (AST/ALT > 2000 UI/L), rối loạn đông máu nặng (INR > 3, PT không đo được. Chẩn đoán suy gan cấp do thuốc Nam, phải truyền huyết tương và điều trị nhiều ngày mới qua cơn nguy kịch.
Khuyến cáo từ bác sĩ
- Không tự ý sử dụng thuốc Nam, thuốc Bắc không rõ nguồn gốc.
- Người có bệnh gan mạn tính (viêm gan B, C, xơ gan…) càng phải đặc biệt thận trọng.
- Chỉ dùng sản phẩm có chứng nhận chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, được Bộ Y tế cấp phép.
- Nếu đang dùng thảo dược kéo dài, nên kiểm tra chức năng gan định kỳ.
- Ngưng ngay và đến bệnh viện khi có các dấu hiệu: mệt mỏi bất thường, vàng da vàng mắt, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, ngứa toàn thân, chảy máu bất thường, lú lẫn.
Sức khỏe gan phụ thuộc vào thói quen sử dụng thuốc của mỗi người. Dù là Tây y hay Đông y, mọi phương pháp điều trị đều cần có cơ sở khoa học và chỉ định chuyên môn.
Đừng để mất gan mới thấy sợ – hãy là người bệnh thông minh, thận trọng với mọi loại thuốc, kể cả “thảo dược”!
BS.Nguyễn Minh Thắng (K.Truyền nhiễm)